1-GİRİŞ
Bu bölümün amacı çeşitli tiplerdeki V-Kayışlarının anlaşılmasını sağlamaktır. Okuyucu değişik tiplerdeki kayışları; Şekil, ölçü, geometri, isimlendirme, güç oranları (Kasnak ölçümlerinde olduğu gibi) hız ve uzunluk limitlerini öğrenecek.

KAYIŞIN (TAŞIYICILARIN) AVANTAJLARI
1) Kasnaklar arasındaki merkez mesafesinin ve hız oranlarının seçimini sağlar
2) Aynı imkanlar için diğer taşıyıcılardan ucuzdur.
3) Kasnakların diziliminin mükemmel olmasına ihtiyaç yoktur
4) Kayışlar sarsıntıları azaltma ve kontrol etkisine sahiptir ve aşırı yüklenme koruyucuları gibi hareket ederler.
5) Takılmaları oldukça basit ve düzeneğin çalışmama süresi düşüktür
6) Yağlama gerektirmediği gibi diğerlerine oranla bakımı ucuzdur.
7) Titreşim ve ses çok azdır
8) Nispeten az yer kaplar
9) Çıkışlarda ki esneklik parçalarla bağlantılıdır.
10) Kayışlar son derece güvenilir ve kayış kasnak sistemi çok iyi International standardize edilmiştir.

Tipik güç taşıma kayışlarının bazı çeşitlerinin karakteristik bilgileri aşağıda sunulmuştur.Verilen bilgilerdeki başlıca niyet bir büyüklük fikri vermektir.Proje hesaplamaları için kesin bilgi imalatçı katologlarından ve mekanik Mühendislik el kitaplarından alınmış olmalıdır.

2-KLASİK V-KAYIŞLARI
Klasik V-Kayışları,1920'li yıllarda geliştirlmiş olan kayışlar katogorisinin ilkiydi.Başlangıçta bu kayışların otomobillerin radyoter soğutma fanlarının taşınması için geliştirilmiştir.Eşkenar olmayan dörtgen bir kesite sahiptir.

YAPI
1) Topping
2) Kauçuk kaplanmış dokuma sargı ŞEKİL 1.1
3) Kablo ip gerilimini taşıyan üye
4) Kauçuk taban Görünüş Oranı

Aspect Ratio=heiht(y)/With(x)=0,6

TİPİK KLASİK V-KAYIŞLARININ KESİTİ
ŞEKİL 1.1
a)Kauçuk kaplanmış kumaş örtü ceket olarak bilinir,kavramayı ve sonu olan çekilmeyi sağlar.
b)Kablo ipler (cords) gerilimin taşınması içindir.
c)Taban kesilmeye ve kasnağın taraflarında ki sıkıştırma kuvvetlerine karşı ayakta kalır ve onları iplere (cords) aktarır.
d)Tpping iplerin üzerinde bulunur ve yorulma başarısızlığına uğramaksızın eğilmeye direnmeyi gerektirir.
e)Yapışkan bileşik bütün gerilme elemanlarının temel noktalarını anlatır ve gerilme elemanlarını tabandan üst noktaya kadar diğer barçalara bağlar.

Yükseklik (y) nin üst genişlik (x) e oranı ki bu görünüş oranı olarak adlandırılabilir,yaklaşık 0.6 dır.Kayış açısı 40 derece de standartlaştırılmıştır ve öyleki kayışlar kasnak oluklarının 32-38 derece açı aralıkları arasında tatmin edici şekilde görevini yerine getirecektir.Makas açısı kayışın kesit açısından az olur,aralığı artırır ve bu nedenle çekilme etkili olur.Bununla birlikte kayış açısından çok dikkate alınmaya değer farklılığa sahip değildir, eğer öyle olsaydı kayışı kasnak oluğundan bırakmak için gereken kuvvet kayışı kasnak oluğundan çekmeye gerekli olan kuvvetten daha yüksek olacaktır.

Diğer Kayış tipleriyle karşılaştırıldığında,kayışın her ünite boyunun kümesi nispeten yüksektir,buda yüksek merkezkaç kuvvetlerine neden olur.Bununla birlikte,kayışın yüzey hızları her saniye için 25 metreyi geçmemesi tavsiye edilmiştir.Buna karşın,ağır kayış kesiti çok etkili mekanik bükülme vuruntusu kayışın nemlenmesini sağlar ve üretilmiş ısının zayıf olarak dağıtılmasına neden olur.Mademki bükülme momenti diğerleri ile karşılaştırıldığında yüksek,yarıçap üzerindeki en küçük sarma sınırlaması en düşük makara ölçüsü üzerinde sınırlamaya neden olurki o etkili olarak kullanılmış olabilir.olabilir.

Tablo 1.A Klasik Kayış kategorisiyle alakalı standart bölümlerin bilgilerini sağlar.

Nispeten düşük görünüş oranına sahip olan klasik kayışlar,kayış dışında çalıştırıldıklarında ıdler kasnakları ile birlikte kullanım için uygun olurlar ki o tarımsal uygulamalarda yaygındır.
H öneki kayışların tarımsal uygulamalarda kullanıldığını belirtmek amacıyla kullanılmıştır.
Örnek:HA,HB v.b.

Tablo 1.A da belirtilen bölümlerden ayrı olarak, kayışların sadece 1 tekli olarak ihtiyaç duyulduğu kesin uygulamalar için bir bölüm setide vardır.Bu tekli kayış taşıyıcıları düşük güçler için ve ev aletlerinde olduğu gibi aralıklı uygulamalar içindir.Birinci kriter yüksek esneklik,işleme sıklığı ve arızalandığında kolay sökülüp-takılmasıdır.Bunlara küçük beygir güçlü V-Kayışları yada"FHP" kayışlarıda denir.Dünyada ev aletlerinin daha da ekanikleşmesi ile bu tasarıma sahip kayışların önemi anlaşıldı.(Örnek;çamaşır makinası,bulaşık makinası,kurutma makinası v.b...)Amerikada bu bölümler 2L,3L,4L, ve 5L ile ilgilidir ki onlar klasik V-kayışları bölümleri Y,Z,A ve B'ye yazılan sıraya göre uyar.

Unutulmamalıdır ki, normal mekanik güç iletimi sırasında çoklu A yada B bölüm kayışlarının kullanılması tekli C,D ve E bölüm kayışlarının kullanılmasından daha iyidir.gerçi daha sonra güç iletişimleriyle karşılaşılabilir.

TABLO 1.A KLASİK V-KAYIŞ BİLGİLERİ

İSİMLENDİRME

BOYUTLAR

HER KAYIŞ İÇİN EN YÜKSEK GÜÇ ORANI(kw)

EN DÜŞÜK KASNAK ÖLÇÜSÜ P.C.D.(mm)

STANDART KAYIŞ UZUNLUĞU (mm)

Y

0.6

20

200-500

Z

2.3

50

400-1500

A

4.9

80

540-4600

B

8.6

125

650-7040

C

19.7

200

1070-10670

D

41.9

315

1990-15200

E

54.0

500

4660-15280

3-KAMA KAYIŞLARI
Kama kayışlar görünüş oranı 0,8 civarında olan dar V-Kayışlardır.Üst genişliği yaklaşık olarak aynı fakat yüksekliği klasik kayışlarınkinden önemli derecede daha büyüktür.

Yapı
1-Kauçuklandırılmış textil ceket
2-Polyester gerilim üyeleri
3-Yapışkan kauçuk bileşik
4-Kauçuk taban
5-Topping (Üslük)

 

ŞEKİL 2.1 TİPİK KAMA KAYIŞININ KESİTİ
Kama kayışlar otomobillerin fan kayışları için daha yeterli kyışlar olarak geliştirilmiştir. Bununla birlikte,tasarım kalitesinin etkisi öyle karşı konulmaz bir avantaj ortaya koyduki,kama kayışlar endüstri sektöründe ortak popülerleşti.Aynı güç oranı için kama kayışların kütlesi klasik V-Kayışlarınınkinden daha küçük ve daha yüksek kayış hızları mümkün olduğu için tavsiye edilen hız limiti 40 m/second Kama kayışlar hakkında tipik bilgi için lütfen şekil 2.A ya bakınız

Klasik kayışın tasarım kalitesinin yakın incelemelerinin bir sonucu olarak vede son on yıl içerisindeki malzeme bilimindeki çok büyük gelişmelerin kauçuk ve gerilme elmanlarına yansımasından dolayı kama kayışının yapısı gelişti.Şekil 2.2 de belirtilmiş olacak ki gerilme kuvvetleri kabloları içeri doğru çekme eğilimi gösterirler.Bu aynı kayışta değişik kablolar (cords) arasında düzensiz gerilim dağılımına sebep olur. Ortadaki kablolar düşük gerilmeye maruz kalmasına rağmen kenardaki kablolar yüksek gerilime maruz kalırlar.

Clasical Belt

Wedge Belt

Şekil 2.2 kama kayışları ile karşılaştırıldığında klasik bölüm kabloları üzerinde beklenmedik gerilim ve bozukluk

Kama kayışları bölümün geometrisini daha iyi sağlar ve hatta bütün kablolar için gerilim dağılımını ve sonuç olarak gücünü düzenlemesini destekler.Negatif etki olarak görülmelidir ki kama kayışlarının daha yüksek görünüş oranı aynı sınıf klasik kayışla karşılaştırıldığında eğilmeye karşı yüksek dirence sebep olur.Bu demektirki kama kayışlarının en küçük kasnak ölçüsü aynı sınıf klasik kayışla karşılaştırıldığında daha büyük olmalıdır.Bununla birlikte,kama kayışlarının daha yüksek oranı;aynı güç iletimi için daha küçük bölüm V-kayışlarının kullanılmasına müsaede eder,bundan dolayı dizinin daha küçük sonunda ki kasnak seçiminin negatif etkisini telafi eder. Yüksekliğin artmasının sonucu olan daha yüksek görünüş oranı klasik kayışlarla kıyaslandığında kama kayışlarında kenar bölgenin daha fazla şişmesine sebep olur. Hatta yüzey temasını sağlamak ve şişkinliği telafi etmek için kama kayışlarının kenar yüzeyleri hafif eğimli olarak üretilir.

Tablo 2 A ya bakıldığı zaman anlaşılacaktır ki, kama kayışlarının genişliği klasik kayışlarınınkinin aynıdır. Bu nedenle kama kayışının genişliği klasik kayışlarıkinin aynıdır. Bu nedenle kama kayışının genişliği SPA bölümü klasik bölüm kayışı A ile aynıdır. SPB, B ile aynıdır ve diğerleride sırasıyla aynı devam etmektedir. İki tipte 32-38 derecelerde standart oluk açılarıyla kullanılabilir.Bununla birlikte emin olmak için kasnak oluk derinliği kama kayışı barındırmaya yeterlidir.(Örnek: A bölümü klasik V-Kayışı yüksekliği 8 mm iken SPA 10 mm yüksekliğe sahiptir.) Bu birbirinin yerine geçebilirlik aynı alan ve kasnaklarda daha yüksek güç iletim yeteneğini kullanma ya imkan verir. Kama kayışlarında daha küçük numaralarda aynı güç iletimi için tasarımdan ayrı olarak daha küçük şaft çatısı, daha küçük şaft momentleri ve zorlanmaya karşı daha az yüklenme kastedilir.

TABLO 2.A KAMA KAYIŞ BİLGİLERİ

İSİMLENDİRME

BOYUTLAR

HER KAYIŞ İÇİN EN YÜKSEK GÜÇ ORANI(kw)

EN DÜŞÜK KASNAK ÖLÇÜSÜ P.C.D.(mm)

STANDART KAYIŞ UZUNLUĞU (mm)

SPZ

8

56

630-3550

SPA

15

90

800-4500

SPB

26

140

1250-8000

SPC

55

224

2000-12500

REFERANSLAR:
1-ISO: 4183
2-ISO: 4184
3-DIN: 7753
4-BS :3790

5) İŞLENMEMİŞ KENARLI KAYIŞLAR

İşlenmemiş kenarlı V-Kayışları kesik kenarlı kayışlar yada basit şekilde kesik kayışlar olarak bilinirler.İsmindede zikrolunduğu gibi kenarlar (yanduvarlar) kollardan ve yanduvarlardan kesilmiştir,kaplanmamıştır.Yani bu tür kayışlar işlenmem,iş tabiri ile adlandırılabilirler. Normal kayışlarda olduğu gibi yanduvarlarda normal sargılar yoktur.Yine işlenmemiş kayışlar üç temel tasarımdadırlar;
1)Sade işlenmemiş kenarlı;
Kablo (kord) üzerine yerleştirilmiştirler bir yada iki kat kumaş (Kord bezi) a sahiptirler ve taban kenarı bir kat kumaşa sahip olabilir veya olmayabilir.
2)Katkılı işenmemiş kenarlı;
Tabanında birden fazla kumaş kata sahip olabilmesi anlamında diğerlerinden değişiklik gösterir.

3)Dişli (tırtırlı) işlenmemiş kenarlı kayışlar;
İsminden de anımsattığı gibi alt tarafında dişlere (tırtılara) sahiptirler ki bu tür bir tek kat kumaşa sahip olabilirde olmayabilirde.

Bu kayışlar teknolajik açıdan ezici üstünlüğe sahip olduklarından elverişli oldukları uygulama (kullanım yerleri) sınıfında hızlı bir şekilde diğer tip kayışların yerini almaya başladılar.

YAPI
1-Üst kumaş
2-Üst yastık kauçuğu
3-Yapışkan kauçuk
4-Gerilme üyesi
5-Sıkıştırma kauçuğu
6-Katkılı kumaş
7-Kumaş taban

ŞEKİL 3.1 İŞLENMEMİŞ KENARLI KAYIŞLARIN DEĞİŞİK TİPLERİNİN
TİPİK KESİTİ

Şekil 3.1 işlenmemiş kenarlı kayışların temel özelliklerini gösterir. İşlenmemiş kenarlı dişli kayışların dişli alt kısmı önemli derecede eğilme direncini düşürür.Bundan dolayı aynı uygulama tipleri için % 20 ye kadar daha küçük ölçülerde ki kasnakların kullanımına imkan verir. Ayrıca yükseltilmiş eğilme direnci eğilme süresince mekanik kayıpları azaltır.Bunu anlamı da geliştirilmiş güç iletimi, daha az ısı güçlendirmesi ve de düşürülmüş çalışma sıcaklığıdır.Her ünite uzunluğu büyük bir yüzey alanına sahip olan kayışta isi dağıtımı hızlandırılmıştır. Son olarak dişlerden dolayı etraftaki havanın boşta gezmesi azaltılarak girdap oluşturulması soğutmayı iyileştirerek ısı transferini artırır.Bu yüzden kasnaklar , mil yatakları ve rulmanlar daha soğuk olarak çalışır.

Kenarlarda tekstil sargının varlığı kablo (kort) tekstil takviyesi için daha fazla alana müsaade etmesi aynı kesit için daha yüksek orana sebep olur. Kumaş takviye bileşiminin normal olarak sargılı kayışlarda bulunması daha düzgün çalışmaya sebebiyet verir. Ayrıca, düzgün telle doldurulmuş kauçuk bileşikten oluşan işlenmemiş kenarlı kayış, taban çaprazlamasına sertliği ve gerilimi arttırır. Bütün bu eklemeler sadece daha iyi bir kayış performansı için değil aynı zamanda daha iyi kasnak,mil yatağı ve rulman performansı içindir.

Tablo 3.A işlenmemiş kenarlı kayışların tipik bilgisini gösterir. Göz önünde bulundurulmalıdır ki daha hafif ve daha güçlü işlenmemiş kenarlı kayışların yapısı;kama kayışı tasarımının işlenmemiş kenarlı kayışlarının yüzey hızlarının 45m/sn ye kadar ve işlenmemiş kenarlı klasik tasarım kayışların yüzey hızlarının 35m/sn olmasına imkan verir. Bütün bu eklemeler yoğunluğa, kayda değer şekilde artmış güç oranına,daha uzun ömürlü olmasına , daha soğuk çalışmasına ve daha düşük güç kaybı yada hepsinin bileşimi içindir.

Diğer taraftan işlenmemiş kenarlı kayışlar iki negatif niteliğe sahiptir; imalat esnasında önemli miktarda malzeme israfı vardır,bununla birlikte bilinmelidir ki yoğun üretimde az işçilik için uygun bir yöntemdir. İşlenmemiş kenarlı kayışlar eğer mükemmel takılmadılarsa kasnaklarda gıcırtılı bir sese neden olurlar.Bu çalışmaya başlamadan sırasında sesin rahatsız edici seviyesinin artmasına sebep olur.(ses daha sonra azalır). Araç yüksek ve sabit hızda iken zorlanan havanın ses gürültüsünün gelişme raporları vardır.Bu dişlerin hava akımını kesmesi ve flüt etkisi üretmesi olarak nitelendirilir.Bazı üreticiler işlenmemiş kenarlı dişli kayışların ses probleminin üstesinden gelebilmek için simetrik olmayan dişli kalıplarına sahip kayışlar üretmektedirler.

İşlenmemiş kenarlı kayışların gelişimi, üç teknik alanda; kumaşlar, kauçuk ve yapışkanda yapılan sağlam ve önemli yeniliklerden sonra mümkünleşebilir.İpliksi tellerin arasında ki yapışmanın geliştirilmesinden sonra sargı kumaşının zor işçiliğinden kurtulmak mümkün hale geldi.


TABLO 3.A İŞLENMEMİŞ KENARLI KAYIŞ BİLGİLERİ

İSİMLENDİRME

BOYUTLAR

HER KAYIŞ İÇİN EN YÜKSEK GÜÇ ORANI(kw)

EN DÜŞÜK KASNAK ÖLÇÜSÜ P.C.D.(mm)

STANDART KAYIŞ UZUNLUĞU (mm)

SPZX

10.5

45

650-1900

SPAX

19.5

72

650-2200

SPBX

33.5

112

650-2200

ZX

3

40

650-1900

AX

6.3

64

520-2090

BX

11.2

100

550-2200

CX

25.6

160

1200-2200

Bazı imalatçılar işlenmemiş kayışı diğerlerinden ayırt edebilmek için x son ekini kullanırlar.

DEĞİŞİK TİPLERDEKİ İŞLENMEMİŞ KENARLI KAYIŞLARIN KARŞILAŞTIRILMASI

 

İŞLENMEMİŞ KENAR P

İŞLENMEMİŞ KENAR L

İŞELNEMEMİŞ KENAR C

TOPLAM DEĞİŞİM HESAPLANMASI

Hızlı Acilen/decln yapıldığında yüksek bir sürtünme katsayısından dolayı belki gürültü üretebilir.

Daha az gürültü üretimi ve işlenmemiş kenar P kayışından daha yüksek dayanım

Kolay eğilme ve düşük ısı gelişimi özellikleri küçük ölçülere sahip olan kasnaklar için uygun

KENAR BASINCI DİRENCİ

İYİ

KUSURSUZ

KUSURSUZ

ESNEK KABLO DİRENCİ

İYİ

İYİ

KUSURSUZ

TOZ&TUZ DİRENCİ

İYİ

KUSURSUZ

KUSURSUZ

UZAMA DİRENCİ

KUSURSUZ

KUSURSUZ

KUSURSUZ

ISI DAĞILIMI

İYİ

İYİ

KUSURSUZ

GÜRÜLTÜ DAĞILIMI

KUSURSUZ

DÜŞÜK

YÜKSEK

5-ALTIGEN KAYIŞLAR
İsminden de anlaşıldığı gibi kesiti altıgen şeklinde olan kayışlardır.Başlıca tarım uygulamalarında kullanılmışlardır.Duples kayışlar,çift açılı kayışlar ve ikiz açılı kayışlar olarak ta adlandırılırlar.Basit olark üst tarafta bir araya gelen iki bölümlü kayışlardır. Üst kayış ters yüz edilmiş ve alt kayış onun kendi üzerinde bir araya gelmiştir.

Yapı
1-Ceket
2-Taban
3-Kablo (Cord)

ŞEKİL 4.1 ALTIGEN KAYIŞLARIN KESİTİ
Şekil 4.1 den anlaşılacaktır ki Altıgen Kayışları meydana getiren tel takviye katları kayış bölümünün ortasına yerleştirilmiştir.Kayışın etrafında bir ceketleme sargısı vardır.Tellerin üzerindeki ve etrafındaki alan taban kauçuğu bileşiğinden meydana gelmiştir.Gözönüne getirilebileceği gibi Altıgen Kayış her iki taraf üzerindede çalışabilir ve bu nedenle birkaç aleti aynı anda çalıştırabilmek için kullanılabilir. Altıgen kayışın kayış sınıfları arasında yerini karumaya ihtiyaç yoktur.

Tablo 4.A Alıgen Kayışlarla ilgili tipik bilgi göstermektedir.Akılda bulundurulmalıdır ki daha büyük kesit eğilme direncini artırır ve de kayışın ağırlığını artırır.Bu daha az hız,güç oranı ve de en küçük kasnak ölçüsünü sınırlandırır.Altıgen kayış bölümleri gösterilirken ikili harflerle tasarlandı.Örnek:AA,BB,CC v.b. Eğer kayışın özellikle tarım kayışı olarak kullanılacağı kastedildiyse örnek olarak"H" başa konur.HAA,HBB,HCC gibi.


TABLO 4.A ALTIGEN KAYIŞ BİLGİLERİ

İSİMLENDİRME

BOYUTLAR

EN DÜŞÜK KASNAK ÖLÇÜSÜ P.C.D.(mm)

STANDART KAYIŞ UZUNLUĞU (mm)

AA

80

1250-3550

BB

145

2000-5000

CC

235

2250-8000

REFERANS:
ISO :5289

6-POLY V-KAYIŞLARI
Temel olarak Poly V-Kayışlar kayışın dış çevresi boyunca V şeklindeki kaburgalara sahip olan,düztel takviyeli iletim kayışlarıdır.Normal yassı iletim kayışları ile karşılaştırıldığında bu kayışlar daha esnektir ve bu nedenle daha küçük ölçülerde ki kasnaklar üzerinde kullanılabilir.

***

Yapı
-Yüksek modüllü Polyester tel
-Yapışkan kauçuk
-Polychloroprene kaburga kauçuğu


Normal olarak 40 derecelik açıya sahip olan V şeklinde ki kaburgalar kayışın her iki tarafında yada sadece bir tarafında dır.Şekil 5.1 tipik Poly V-kayışın bölümünü gösterir ki o "şeritlenmiş kayış" ile karıştırılmamalıdır.Yapının inceliği ve düz kablolarda yüksek derecede düzgün gerilim dağıtımı yüksek hızlarda yüksek güç iletimine imkan verir.

Tablo 5.A poly V-kayışları hakkında tipik bilgi gösterir.Kasnak ile kayış arasında büyük temas alanının varlığı,çekilmeyi arttırır.Bunun anlamı şudur ki daha az kayış gerilimi ile daha az yüksek güç iletilmektedir.Önemli derecede daha az kayış gerilimi % 20 ye varan daha yüksek güç iletimi rapor edilmiştir.Bunun anlamı şaftların üzerinde ki mil yataklarının üzerinde ki yüklenmeler azaltılmıştır.Yassı kayışlar karşılaştırıldığında,Poly V-Kayışları daha iyi iz takip eder.Yani;merkezleme olarak takip edildiğinde iki kasnak arasında ki kayıştan meydana gelecek olası balanslar Poly V-kayış sayesinde giderilmiş olur.Fakat kasnaklarda ki olukların (yiv ve setlerin) sık aralıklarla gözden geçirilmiş olması ve temizlenmesi gerekir. Eğer gerekli bakım sağlanmaz ise kayışın güç iletim yeteneğinde yetersizlik olacak ve kayışta kaymalar vuku bulacaktır.

Poly V-kayışlar ofis araçları gibi küçük ölçülü taşıyıcılarda, ev aletlerinde ve otomobillerin sıkılık ve gürültüsüzlük istenen yerlerinde kullanılır.

TABLO 5.A POLY V-KAYIŞ BİLGİLERİ

İSİMLENDİRME

BOYUTLAR

HER RIB İÇİN EN YÜKSEK GÜÇ ORANI(kw)

EN DÜŞÜK KASNAK ÖLÇÜSÜ P.C.D.(mm)

STANDART KAYIŞ UZUNLUĞU (mm)

PH

0.50

13

-

PJ

1.25

20

450-2500

PK

3

40

700-3500

PL

5.75

75

1270-6120

PM

18

180

2310-15240

REFERANSLAR:
1)ISO :9981
2)JASO:E 109
3)DIN :7867

7-ZAMAN KAYIŞLARI

Zaman kayışları da bilinmelidir ki onlar gücü sürtünme yada kama etkisiyle değil de mekanik olarak birbirine geçme yoluyla iletirler. Zaman kayışının alt tarafında ki dişler (ve bazen üst tarafında ki dişler) bir kasnakta ki benzeyen ara ile mekanik olarak birbirine geçer ve gücü iletir. Bu nedenle zaman kayışlarından dişli kayışlar olarak ta söz edilir.

Yapı
-Kloroplin kauçuk destek
-Tel cam eğilme üyesi
-Kloroplin kauçuk diş
-Naylon kaplama

Zaman dişlilerin çalışma prensibi birbirine geçen dişliler ve vitesler yada dişli çarklar ve zincirlerde olduğu gibidir.Bundan dolayı taşınmış ve taşıyıcı şaftlar arasında çok doğru hız oranları mümkün olur.Sürtünmeye bağlı olmaksızın güç iletimi de kayışların nispeten daha küçük gerilimlerde kullanımına olanak sağlar.Sonuç olarak şaftlar ve mil yatakları üzerinde ki yüklenme, iletilmiş aynı güç içerisinde nispeten daha düşüktür.

Eşkenar olmayan dörtgen biçimli dişlere sahip olan zaman kayışları en çok bilinen zaman kayışlarıdır. Bununla birlikte önemli imalatçılar tarafından diğer alternatifli dişlere sahip zaman kayışları da üretilmiştir. Zaman kayışları dişler geometrisi için yeni kaynak olduğundan imtiyazla korunmuşlardır.Zaman kayışları büyük doğruluk ve sadece birkaç imalatçı vardır.Kayışın yüksek doğruluğu çok doğru ve pozitif güç ileten taşıyıcılar için onu ideal olarak kullanılabilir yapar. Zaman kayışları nispeten hafif ve diğer kayışlarla karşılaştırıldığında daha esnektirler.Daha yüksek mekanik yeterlilik için onların istenmeyen durumları ile birleştirildiğinde kendilerine çok küçük kasnaklarla ve çok yüksek hızlarda çalışmaları için imkan verir.Daha küçük kasnaklarla yüzey hızı 60 m/sn ye kadar mümkün kılarlar

TABLO 6.A ZAMAN KAYIŞ BİLGİLERİ

İSİMLENDİRME

BOYUTLAR

KAYIŞ SAHASI (mm)

STD GENİŞLİK (mm)

EN YÜKSEK TEMEL GÜÇ ORANI (kw)

EN KÜÇÜK KASNAK ÖLÇÜSÜ (mm)

STD. SAHA UZUNLUĞU (mm)

DİŞLERİN SAYISI

XL

5.1

6-10

3.5

13

150-660

30-130

L

9.5

13-25

4.7

30

315-1525

33-160

H

12.7

20-75

16

55.2

610-4320

48-340

XH

22.2

50-100

17

125

1290-4445

58-200

XXH

31.8

50-125

20

180

1780-4570

56-144

REFERANSLAR:
1)RMA :IP-24
2)ISO :5296

Genel zaman kayış tipleri için tipik bilgi tablo 6.A da gösterildi. Açık şekilde anlaşılmalıdır ki kasnak ölçüleri ve kayış uzunlukları tam saha sayıları olmalıdır. Arttırılmış kayış kalınlığı yada genişliği vasıtasıyla belki arttırılmış güç oranları elde edilebilir.

Bununla birlikte zaman kayışları doğruluk , pozitif güç iletim yeteneği ve yüksek hızlarda küçük kasnak kullanım avantajları sunar. Bu kayışlar birkaç tane negatif ve istenmeyen özelliğe sahiptirler;
Birinci ve en başta gelen kayışların , kasnakların ve gergi rulmanlarının yüksek fiyatlarıdır.
İkincisi,alaşımı standartları çok yüksek olduğu gibi kasnaklar çok doğru olarak üretilmiş olmalıdır.Mükemmelden düşük alaşımlı kasnak kayışın kısa zamanda tamamen bozulmasına neden o9lur.Bununla birlikte zaman kayışları kullanıldığında gürültü seviyesi nispeten yüksektir.

8-TAKMA VE BAKIM SIRASINDA DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR

Başlangıçta anlatıldığı gibi V-Kayış Taşıyıcısı mekanik güç iletiminin yüksek derecede etkili bir şeklidir.Fakat uzun bir kayış ömrünü güvenli çalışmayı sağlamak için katoloklarda verilen yerleştirme ve bakım prosödürlerini takip etmek önemlidir.Sık ve erken kayış arızaları V-Kayış taşıyıcılarının yanlış yerleştirilmesi ve bakımı esnasında olduğuna bağlanmıştır. Bundan dolayı bir V-Kayış taşıyıcısının yerleştirilmesi ve bakımı esnasında aşağıdaki noktalar göz önünde bulundurulmalıdır.

*Taper-Lock Bushes ve Kasnaklar:Kasnaklar ve Bushes üzerindeki koruyucu kaplamalar kaldırılmış olmalı.Beraber çalışan kasnak göbekleri ve yüzeyler temizlenmiş olmalı.Kasnaklar üzerinde ki oluklar sayı izlerinden ve kesin çapaklardan arındırılmış olmalı ve boyutlar konu ile ilgili standartlara uymalıdır.

*Düzlem:Kasnaklar ve şaftlar her iki yatay ve dikey düzlemlere + 1 derecelik en yüksek toleransla uygun bir şekilde düzlemleştirilmiş olmalıdır.Şekil 7.1 de tipik yanlış düzlemleştirme problemleri gösterilmiştir.

*Kayış Uzunluk Takozu:Çoklu kayış taşıyıcılarda takozlu V-Kayışları setinin kullanılmış olması çok önemlidir.Kayışların seçilmesi ile takozlu set dizinin içinde uzunluk koduna sahip olur.Taşıyan ve taşınmış kayışlar arasında ki merkez mesafesi kayışların çıkması içinönce azaltılmalı, öyle ki belki kayışlar aşırı kuvvetler uygulamaksızın kasnak olukları üzerine takılmış olabilirler. Herhangi kayış zorlanması şiddetli gerilim üretebilir buda kaplama kumaşı ve yük taşıyan üyede iç hasara sebep olur ki buda erken kayış arızasına sebep olacaktır.
*Kayış Gerilmesi:Kayışlar,V-Kayış gerilmesi başlığı altında verilen prosödüre uygun olarak doğru şekilde gerilmelidir.Taşıyıcı 30 dakika ile 4 saat arasında çalıştıktan sonra kalan kayış uzaması ve kayışların yatağının kasnak oluklarında ki durumunu telafi etmek için yeniden gerilme yapılmış olmalıdır.

HİZALAMA

Şaftlar birbirine paralel değildir.

Şaftlar aynı düzlem üzerinde olmamasına rağmen yukarıdan bakıldığında paralel gibi görünür.

Şaftlar paraleldir fakat kasnaklar aynı düzlemde değildir.

Doğru yerleştirme! Şaftlar ve kasnakların ikisi de paralel ve aynı düzlemde.

 

 

9- KAYIŞ KARŞILAŞTIRMASI VE UZUNLUK KODLAMASI

Kesin yapı ya da 'PB' V-kayışlar önceden denkleştirilmişlerdir ve kayışlar üzerinde hiç kod numarası bulunmamıştır.

10- V-KAYIŞ GERDİRMESİ

Gerilme; Merkez uzaklığının her metresi için saptırma 16 mm

I. Merkez uzaklığını hesapla
II. Merkezde kayışa her bir metre merkez uzaklığı için 16 mm olacak şekilde sağ açılardan bir kuvvet uygula
III. Bu kuvveti aşağıdaki tablo değerleri ile karşılaştır.

Kayış Bölümü

Merkez uzaklığının her metresi için 16 mm saptırmaya ihtiyaç duyulan kuvvet

Newton (N)

Kilogram Kuvvet (kgf)

A

10 ile 15

1.0 ile 1.5

B

20 ile 30

2.0 ile 3.1

C

40 ile 60

4.1 ile 6.1

D

70 ile 105

7.1 ile 10.7

E

120 ile 180

12.2 ile 18.3

 

Kayış Bölümü

Merkez uzaklığının her metresini 16 mm saptırmak için ihtiyaç duyulan kuvvet

Küçük kayış ölçüsü (mm)

Newton (N)

Kilogram Kuvvet (kgf)

SPZ

50 ile 95 , 100 ile 140

10 ile 15 , 15 ile 20

1.0 ile 1.5 , 1.5 ile 2.0

SPA

90 ile 132 , 140 ile 200

20 ile 27 , 26 ile 35

2.0 ile 2.7 , 2.8 ile 3.6

SPB

140 ile 224 , 236 ile 315

35 ile 50 , 50 ile 65

3.6 ile 5.1 , 5.1 ile 6.6

SPC

224 ile 355 , 375 ile 560

60 ile 90 , 90 ile 120

6.1 ile 9.2 , 9.2 ile 12.2

Eğer hesaplanan kuvvet verilen değerler arasına düşerse, kayış gerilmesi tatmin edici olmalıdır. Hesaplanmış bir kuvvet en küçük değerin altında gösteriyorsa gerilme az. Yeni bir taşıyıcı çalışma periyodu süresince gerilmede normal bir düşüşe izin verecek daha yüksek değerde gerilmiş olmalıdır. Taşıyıcı birkaç saat çalıştıktan sonra gerilme kontrol edilir ve daha yüksek değere sabitlenir ve daha sonra dinlendirilir.

ÇOKLU BİR V-KAYIŞ TAŞIYICININ HIZLANDIRMA ETKİSİ

Kayışların Sayısı

Ömür Yüzdesi

10 (V-kayışların normal sayısı)

100

9

70

8

45

7

28

6

17

11- YAPILMASI VE YAPILMAMASI GEREKENLER

V-KAYIŞ TAŞIYICILARINDAN EN YÜKSEK VERİMİ NASIL ELDE EDERİZ?

***

Kasnak ölçüleri taşıyıcı içindeki diğer bileşenlere orantılı olmalıdır. En küçük ölçülü kasnaklar kayışlarda gereksiz bir esnekliğe neden olur ve makineler üzerindeki mil yatağının erken arızalanmasına neden olabilir. Büyük kasnaklar açık alan ve fiyat dezavantajlarına sahiptirler.

Kayış Uzunluğu Seçimi: Kasnak ölçülerinin herhangi bir bileşimi için, küçük bir kasnak üzerinde temas parçasını korumak için yeterli ve uygun kayış uzunluğu seçilmiş olmalıdır. Gereksiz uzun kayışlar daha fazla tutma ayarı gerektirir ve taşıyıcının gevşek tarafından eğilme problemlerine neden olabilir. Öyle bir taşıyıcı mevkii seçilmelidir ki, kayış gerilme prosedürleri, bir donanım parçası ve bakım usülleri için yeterli yer sağlansın.


Cokey Kasnak Gerilmesi: Sabit merkezli taşıyıcılarda, Cokey kasnaklarının kullanılması ile kayışların gerilmesi sıradan bir uygulamadır. Eğer oluklu bir Cokey kasnak ise, gevşek taraf daha büyük kasnakya daha yakın olacak şekilde yerleştirilmiş olmalıdır.
Cokey kasnak ölçüleri en azından taşıyıcının daha küçük kasnaksına eşit olmalı ve ideal olarak biraz daha büyük olmalıdır.

Özel bir durum olarak, taşıyıcı kasnak merkez uzaklığının 1/3'ü arasında yerleştirilmiş kayışların dış kısmı üzerinde bir yassı yüzlü Cokey kasnak kullanılabilir. (Tercihen taşıyıcının gevşek tarafı üzerinde)

Taşıyıcı Tasarımı: Taşıyıcının güç gereksinimlerine değer biçildiğinde, sadece makinelerin çalışma karakteristikleri değil aynı zamanda yüksek tork motorlarının çalışmaya başlaması esnasında muhtemel herhangi bir anormal yüklenmeye zorlanmış olması ya da taşınmış makine süredurum anı gözönünde bulundurularak, taşınmış makine ve birinci hareket edenin birleşmesi için uygun servis faktörünü uygulamalıdır. Bu son nokta hız arttıran taşıyıcılarda özellikle önemlidir.

Kayışların Depolanması: Kayışlar yüksek ısı ve soğukluklara maruz bırakılmamalıdır. Standart kayışlar hasarsız olarak -40° ile 70° derece arasındaki büyük bir sıcaklık oranını tolare edebilirler. Taşıyıcıların dış kısmının bu oranda tasarlanması özel kayışları gerektirecektir. Muhakkak kayışlar bir alev-direnci kabiliyetine sahiptir ve yangın anında kendini hızlı bir şekilde söndürmeyi sağlayacaktır. Bu kayışlar nerede kullanılırsa kullanılsın daima bir patlama tehlikesi vardır.

Kayış Taşıyıcısının Takozu: Taşıyıcı için temel levha ya da takoz, yük altında kayışın gerilim değişikliklerini engelleyecek sertlikte olmalıdır. Lastik takoz ne taşınmış, ne de taşıyıcı makinelerde kullanılmış olmamalıdır. Temel levha kayış gerilmesine ve taşıyıcı düzlemin kolay bakılabilmesi için olanak verecek tasarımda olmasına müsaade etmelidir.

Kayış Koruyucular: Taşıyıcılar tamamıyla koruyucular tarafından kuşatılmış olmamalıdır. Normal hava sirkülasyonuna müsaade eden fakat taşıyıcının herhangi bir kazaya karşı temasını engelleyen delikli koruyucular tavsiye edilmişlerdir.



12- V-KAYIŞ DEĞİŞTİRMEDE BAZI KULLANIŞLI TAVSİYELER

Düzenli bakım ile bir taşıyıcı size etkili ve problemsiz hizmet verecektir. Fakat onun değişim zamnı geldiğinde aşağıdaki tavsiyeleri kullanışlı bulacaksınız.

· Çoklu bir kayış taşıyıcıüzerinde bir kayış arızalandığında bütün kayış seti yenisiyle değiştirilmelidir.
· Eski bir kayışın yanında yeni bir kayışın kullanılmamış olmasına büyük özen gösteriniz.
· Aynı taşıyıcıda değişik imalatçıların kayışlarını karıştırmayınız.
· Kayış setinin doğru bir şekilde karşılaşmasını sağladıktan sonra, onları takmadan önce takma izlerinin kesinliği için kasnakları kontrol ediniz. Hazır olmadan takılmış kasnaklar kayışlara çok çabuk zarar verirler. Kötü bir şekilde çentiklenmiş kasnaklar ya da oluk yanları üzerine kötü takılmış kasnaklar, düzeltilmiş olmalıdır.
· Taşıyıcılar uzun bir periyod için hareketsiz olduklarında, çalışma gerilimi durma süresi boyunca gevşemiştir, kullanmadan önce yeniden gerilmelidir.

13- DEPOCUYA BİR TEMBİH
V-kayışlar daima kuru ve serin koşullarda depolanmalıdır. Deponun içinde sıcak borularla ve direk güneş ışığı ile teması önlenmelidir. Kayışlar serbest bir şekilde asılmalı ya da tekli ve çoklu sargılar düz yatırılmalı ve kesinlikle sınırlandırılmış depo alanı içerisinde sıkıştırılmış olmamalıdır. Her nerede olursa olsun V-kayışların bağlanması ve tel takarak sıkılmasından uzak durulmalıdır.